aynalar.org

Efendim bizler, sitemizin bir kısım yazarları gibi (bkz. Sayın Çoğal)  deniz aşırı geziler yap(a)mıyoruz, lakin bu demek değildir ki, yan gelip yatıyoruz. Gözlemliyoruz efendim, işte buyurun; Türkiye İzlenimleri…

Birazdan okuyacağınız şeyler, uzunca bir süre yurt dışında kaldıktan sonra ülkesine dönen bir orta zekalının izlenimleridir. Yazar, geçen süre zarfında, memleketin manevi dinamiklerine (!) bigane kalmış, bizzat asimile olup  öz vatanına bir oryantalist gibi bakar olmuştur; ibretliktir edendim.

Gelenek ve modernliğin ortasında, ikisinin de en zayıf olduğu yerden yaşayan Türkiye toplumu,  izahı zor bir bireyselleşme yaşıyor. Kolektif bilinci şöyle yüksek, toplum yararını her şeyin üstünde tutan, memleket uğruna kelle vermeye hazır yurdum insanı,  bir başkası için ufacık bir fedakarlıkta bulunmayı, karakterinden verdiği bir taviz olarak algılıyor.(E enayi midir kardeşim?) Sosyal düzen yahut kamu yararı için bir şeyler yapmak, bir çeşit saflık ya da tecrübe eksikliği (çocukluk) olarak görülüyor. Herkes kendi doğruları ile, “canhıraş bir gayretle kutsadığı” bir kişisel alanda yaşıyor. Sağlıklı bir toplumun omurgası olan ve farklı görüşlerin uzlaşma alanı sayılacak bir ortak zemin, ülkemizde maalesef yok.

Arz edeyim.

Ülkemizde, İngiliz memleketlerine özgü bir “perfect space” yok, dolayısıyla kişilerin mahremiyet ve dokunulmazlık sınırları anlık olarak değişiyor. Bu sınır, tanımlanıp koruma altına alınmamış ve kimse kendi kişisel mukaddeslerini (kısaca “alışkanlık” da diyebilirdik) tartışmaya açık da değil. Buraya kadar fazla sorun yok. Sorun, bu alışkanlıkların “öteki” üzerindeki etkilerinde. İşte tartışmaya açık olan burası. Davranışlarımız hemcinslerimizi (hatta bazılarımızın hemcinsi olmayan hayvan ve bitkileri) nasıl etkiler, (ben ve ötekinin toplamı olan) toplumun düzenini ne şekilde değiştirir, önemlidir. Realist değiliz, ancak bu konuda yakın zamanda çözüm bekleyemek için fazlaca iyimser olmak gerek.

Hadisenin adı “paradoksal dokunulmazlığın izahı zor ironisi” dir, not edelim. Bir de şunu diyelim, kişisel alanın kutsandığı, fakat ötekine bu hakkın tanınmadığı memlekettir efendim güzel yurdumuz.

Geçelim.

Lakin, vuzuha kavuşturduğumuzdan değildir, gözlemlerimizin olgunlaşmasını bekleyip yeniden bu konuya etraflıca döneceğiz.

Ahlakımızın Test Edildiği Alan Olarak Trafik

Birçoğumuz, iş arkadaşlarımız ve aile çevremizin dışındaki insanlarla, sadece trafikte karşılaşıyoruz. Aynı zaman diliminde aynı yolu yahut vesaiti kullanmanın verdiği zoraki bir karşılaşma bu. Dolayısıyla, diğer insanlara karşı tavrımızın ve ahlaki duruşumuzun test edildiği bir alan, trafik. Teklifimiz şudur ki; ehliyet kurslarında ahlak eğitimi verilmelidir efendim; trafik ahlakı. Çünki trafiğin aktörleri şoförlerdir, yolcu çoğu kere masum bir gözlemcidir. Ve bu aktörlerin performansı içler acısıdır. Sanki ahlak, hayatın tamamen dışına taşınmış, birtakım prensiplere sadece taraftar olmak yeter gibi bir anlayış yerleşmiştir.  Hiç küfür söylemeyen insanlar trafikte birer “şair” oluyor, nezaketinden ödün vermeyen insanlar trafikte her şeyi mübah görüyorlar.  Ahlakı önemseyen insanlar “geçici” birer ahlaksız olmaktan çekinmiyorlar.

Köyü-kenti başkalarıyla paylaştığımız, dolayısıyla bize (gelenek ya da kanun tarafından) çizilen sınırlara riayet etmekliğimizin gerektiği öğretilmelidir. Halk hikmetiyle “yol babamızın malı değildir”, kurallara riayet de yalnızca bir erdem değil, aynı zamanda kanuni bir zorunluluk ve sevaptır yahu, hangisinden anlıyorsak…